The Glory of Service to the Guru Giving the Knowledge of Devotion to Hari: Ananta Kandali's Rendering of the 1st Verse (from the 10th Book) Incorporated into the Bhakti Ratnakara

গুৰুত অপৰ কোন বন্ধু আছে আৰ .
যাত তত্ত্ব জ্ঞান পাই তড়য় সংসাৰ ..
তিনিজন মহাগুৰু সংসাৰী লোকৰ .
জানা জ্ঞানদাতা গুৰু আতি শ্ৰেষ্ঠতৰ ..২৯৫৫..
যাত হন্তে উপজয় ইটো সংসাৰত .
জন্মদাতা পিতা পূজ্য গুৰু প্ৰথমত ..
দ্বিতীয় গুৰুক আৰ জানিবা দ্বিজৰ .
যজ্ঞসূত্ৰ দিয়া পন্থ দেখাৱে বেদৰ ..২৯৫৬..
যাত হন্তে উপজয় সত্‍কৰ্ম্মচয় .
নিষিদ্ধক ত্যজি শুদ্ধ বুদ্ধিৰ উদয় ..
পিতৃতো কৰিয়া তাক পূজিবে সাদৰি .
দেৱৰ মধ্যত যেন মঞি প্ৰিয় হৰি ..২৯৫৭..
তৃতীয় গুৰুক দিবে নাহিকে উপাম .
ব্ৰহ্মবিদ্যা কহে যিটো মোৰ গুণ নাম ..
সৱাতো অধিক তাঙ্ক কৰিবে সেৱন .
জানিবা সাক্ষাতে সিটো মঞি নাৰায়ণ ..২৯৫৮..
সেহি গুৰু নাৱ জানা সংসাৰ সাগৰে .
জানি তাক ভকতি কৰয় যিটো নৰে ..
তেসম্বেসে শ্ৰেষ্ঠ জানা সৱাৰ মধ্যত .
বৰ্ণাশ্ৰম ধৰ্ম্ম প্ৰৱৰ্ত্তয় লোক যত ..২৯৫৯..
গুৰু মুখে মঞিসে দেখাঞো উপদেশ .
সংসাৰ সাগৰে তড়ে নাহি কিছু ক্লেশ ..
এহি নৰ জন্মতেসে সাধে মহাসিদ্ধি .
গুৰু পদ সেৱে যিটো সিসে মহাবুদ্ধি ..২৯৬০..
জ্ঞানদাতা গুৰুত অধিক নাহি আন .
নাহি ধৰ্ম্ম আন গুৰু সেৱাৰ সমান ..
গৃহস্থৰ ধৰ্ম্ম যত হোম মুখ্য কৰি .
সন্ধ্যা আদি ধৰ্ম্ম যত কৰে ব্ৰহ্মচাৰী ..২৯৬১..
তপ উপৱাস যত কৰে বনবাসী .
কৰে উপসম জ্ঞান ধৰ্ম্মক সন্ন্যাসী ..
নুহিকো সন্তুষ্ট মঞি ইসৱ ধৰ্ম্মত .
গুৰু শুশ্ৰুষায়ে তুষ্ট হঞো যেন মত ..২৯৬২..
এহি গুৰু সেৱা ধৰ্ম্ম কৰে যিবা নৰে .
সেহি পুণ্যে নৰে নিষ্ঠে মোক বশ্য কৰে ..
সমস্ত ভূতৰে আত্মা মঞি মহেশ্বৰ .
মঞি তুষ্ট ভৈলে কিবা সাধিবে অপৰ ..২৯৬৩..

guruta apara kona bandhu āche āra .
yāta tattba jñāna pāi taḍaẏa saṃsāra ..
tinijana mahāguru saṃsārī lokara .
jānā jñānadātā guru āti śreṣṭhatara ..2955..
yāta hante upajaẏa iṭo saṃsārata .
janmadātā pitā pūjya guru prathamata ..
dbitīẏa guruka āra jānibā dbijara .
yajñasūtra diẏā pantha dekhāwe bedara ..2956..
yāta hante upajaẏa sat-karmmacaẏa .
niṣiddhaka tyaji śuddha buddhira udaẏa ..
pitṛto kariẏā tāka pūjibe sādari .
dewara madhyata yena mañi priẏa hari ..2957..
tṛtīẏa guruka dibe nāhike upāma .
brahmabidyā kahe yiṭo mora guṇa nāma ..
sawāto adhika tāṅka karibe sewana .
jānibā sākṣāte siṭo mañi nārāẏaṇa ..2958..
sehi guru nāwa jānā saṃsāra sāgare .
jāni tāka bhakati karaẏa yiṭo nare ..
tesambese śreṣṭha jānā sawāra madhyata .
barṇāśrama dharmma prawarttaẏa loka yata ..2959..
guru mukhe mañise dekhāño upadeśa .
saṃsāra sāgare taḍe nāhi kichu kleśa ..
ehi nara janmatese sādhe mahāsiddhi .
guru pada sewe yiṭo sise mahābuddhi ..2960..
jñānadātā guruta adhika nāhi āna .
nāhi dharmma āna guru sewāra samāna ..
gṛhasthara dharmma yata homa mukhya kari .
sandhyā ādi dharmma yata kare brahmacārī ..2961..
tapa upawāsa yata kare banabāsī .
kare upasama jñāna dharmmaka sannyāsī ..
nuhiko santuṣṭa mañi isawa dharmmata .
guru śuśruṣāẏe tuṣṭa haño yena mata ..2962..
ehi guru sewā dharmma kare yibā nare .
sehi puṇye nare niṣṭhe moka baśya kare ..
samasta bhūtare ātmā mañi maheśbara .
mañi tuṣṭa bhaile kibā sādhibe apara ..2963..

The Glory of Service to the Guru Giving the Knowledge of Devotion to Hari: Bhattadeva's Rendering in his Katha Bhagavata of the 1st Verse (from the 10th Book) Incorporated into the Bhakti Ratnakara

যাত হন্তে পুৰুষে জ্ঞান পায়া সংসাৰৰ পাৰ পাৱে | এতেকে জন্মদাতা পিতৃক আদ্য়গুৰু বুলি : যাত হন্তে ব্ৰাহ্মণৰ উপনয়ন বেদাধ্যয়ন হৱে : তাক দ্বিতীয় গুৰু বুলি | যাত হন্তে ভক্তিজ্ঞান পাৱে তাক তৃতীয় গুৰু বুলি পূজা কৰিবে লাগে | যাতো ইজন সাক্ষাতে মঞি | এতেকে যি ভক্ত গুৰুৰ উপদেশ লৈয়া : সংসাৰৰ পাৰ হয়ে : তাক অৰ্থকোবিদ বুলি | ময়ো গুৰু-শুশ্ৰূষাত যেমনে তুষ্ট হঞু চাৰি আশ্ৰম ধৰ্ম্মেয়ো তেমনে তুষ্ট নহো |

yāta hante puruṣe jñāna pāẏā saṃsārara pāra pāwe | eteke janmadātā pitṛka ādẏaguru buli : yāta hante brāhmaṇara upanaẏana bedādhyaẏana hawe : tāka dbitīẏa guru buli | yāta hante bhaktijñāna pāwe tāka tṛtīẏa guru buli pūjā karibe lāge | yāto ijana sākṣāte mañi | eteke yi bhakta gurura upadeśa laiẏā : saṃsārara pāra haẏe : tāka arthakobida buli | maẏo guru-śuśrūṣāta yemane tuṣṭa hañu cāri āśrama dharmmeẏo temane tuṣṭa naho |

The Sources of the Bhakti Ratnakara

The scholar M. Neog has expended considerable intellectual energy in trying to trace the source of the slokas incorporated by Sankaradeva in his Bhakti Ratnakara. He has devoted a section of his book Sankaradeva and His Times: Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam[1] on this topic and, in his estimation, there are, in all, 564 sloka citations in this compilation[2] and as many as 437 are culled from the Bhagavata Purana. The Bhagavad Gita accounts for 10 slokas and Sridhara Svami’s verses in his Bhavartha Dipika, 22. In the opinion of M. Neog, ‘for the most part,’ so far as the Bhagavata and the Gita are concerned, Sankaradeva quotes Sridhara Svami’s interpretation of them.
The Ratnakara is primarily a Purana based work and Sankaradeva has drawn on, besides the Bhagavata, a number of these texts such as the Brhannaradiya Purana—which seems to range next to the Bhagavata in respect of the number of verses extracted, with 27 slokas--, the Visnu Purana, the Narasimha Purana and the Matsya Purana. Apart from the Puranas, there are also a number of other Sanskrit works which have been utilized by Sankaradeva. Some of these are extremely rare. These include the Vaisnavananda Lahari, the Santi Sataka and the Yoga Sara[3].

---

[1] Chapter VI, The Doctrines of the Faith: The Bhakti Ratnakara.

[2] Here, we should take note of the fact that M. Neog has also taken into account some portions of extant copies of the Ratnakara that we do not consider to be part of the original, such as the chapters following the thirty-fifth one—on the glory of the Bhagavata Purana, yamas and niyamas and the ten types of bhakti. These chapters, it must be noted, are not taken up by Ramacarana for translation and were probably later accretions.  

[3] This work, according to M. Neog who seems to have spent considerable energy in trying to trace Sankaradeva’s citations in the Ratnakara, has become rare and is now not available. It is not the work of the same name by Vijnana Bhiksu; nor is it the one by Purusottama Tirtha. Only a few verses from it seem to have been utilized by Sankaradeva—in the twenty-second chapter of the book, on the difference between the embodied personality (jivatma) and the Lord.